Η Ελασσόνα βρίσκεται στους πρόποδες του Ολύμπου και αποτελεί οδικό σύνδεσμο της Νότιας με τη Βόρεια Ελλάδα, ενώνοντας τους νομούς Λάρισας, Πιερίας, Κοζάνης και Γρεβενών. Ανήκει στον νομό Λάρισας και είναι έδρα της ομώνυμης επαρχίας, καθώς και έδρα του Δήμου και της Ιεράς Μητρόπολης Ελασσόνας.
Η ιστορία της Ελασσόνας ανά τους αιώνες
Στο πέρασμα των αιώνων η πόλη γνώρισε γεωγραφικές, πληθυσμιακές και αναπτυξιακές μεταβολές. Ο Όμηρος στην Ιλιάδα την αποκαλεί «Λευκή Πόλη», ονομασία που αποδίδεται στα λατομεία γύψου και κιμωλίας της περιοχής και στους λευκούς ασβεστόλιθους· ηγεμόνας της την εποχή εκείνη ήταν ο Πολυκλείτης. Αργότερα σφράγισαν την ιστορία της οι Λαπίθες και οι Περραιβοί, ενώ στα βυζαντινά χρόνια ο Ευστάθιος Θεσσαλονίκης της έδωσε το όνομα «Ελασσών».
Κατά την Τουρκοκρατία η πόλη υπήρξε εύκολο πέρασμα για τους κατακτητές. Μετά την πρώτη απελευθέρωση της Θεσσαλίας, η Ελασσόνα και ο Όλυμπος παρέμειναν εκτός των ελληνικών συνόρων. Η τελική απελευθέρωση ήρθε στις 6 Οκτωβρίου 1912, ημέρα που τιμάται με τη γιορτή «Τα Ελευθέρια». Η παλιά πόλη, το Βαρόσι, χωριζόταν από τη νέα με τον ποταμό Τιταρήσιο. Μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών εγκαταστάθηκαν στην πόλη πρόσφυγες από τη Σμύρνη, τον Πόντο, τον Καύκασο, την Τρανσυλβανία και τη Ρουμανία. Από τα πέντε τουρκικά τζαμιά που υπήρχαν σώζεται σήμερα ένα. Στη διάρκεια της Κατοχής η πόλη βρέθηκε υπό ιταλική φρουρά και απελευθερώθηκε το 1944.
Ομηρικά χρόνια
Η πόλη υπάρχει εδώ και χιλιάδες χρόνια στο βόρειο άκρο της κοιλάδας του Τιταρήσιου. Ο Όμηρος στην Ιλιάδα (Β 739) αναφέρει την αρχαία πόλη ως «λευκή Ολοοσσών», ονομασία που εξηγείται είτε από τα λατομεία κιμωλίας και γύψου είτε από τους λευκόχρωμους ασβεστόλιθους του λόφου όπου ήταν χτισμένη. Ο ηγεμόνας της, Πολυκλείτης ή Πολυποίτης, έλαβε μέρος στον Τρωικό πόλεμο.
Αρχαιότητα
Σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες, οι ρίζες της πόλης ανάγονται στη νεολιθική εποχή, όπως μαρτυρούν ευρήματα κοντά στην ακρόπολή της. Πρώτοι την κατοίκησαν οι Λαπίθες και ακολούθησαν οι Περραιβοί. Εξελίχθηκε σε μία από τις γνωστότερες πόλεις της Περραιβίας, της αρχαίας θεσσαλικής επαρχίας που εκτεινόταν δυτικά του Ολύμπου, ανάμεσα στους ποταμούς Πηνειό και Αλιάκμονα, με αξιόλογη κοινωνική, πνευματική και οικονομική ζωή.
Βυζάντιο
Η βυζαντινή πόλη χτίστηκε πάνω στα ερείπια της αρχαίας. Ο Ευστάθιος Θεσσαλονίκης είναι ο πρώτος που αναφέρει το όνομα «Ελασσών». Τα αμυντικά τείχη της δείχνουν ότι ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός, που ανοικοδόμησε το φρούριο της ακρόπολης τον 6ο αιώνα μ.Χ., τη θεωρούσε «πόλη-κλειδί», αφού όποιος την κατείχε έλεγχε τα βορειοδυτικά σύνορα.
Τουρκοκρατία
Λόγω της θέσης της, η Ελασσόνα ήταν κόμβος που ένωνε τη Νότια Ελλάδα και τη Θεσσαλία με τη Μακεδονία και τη Βόρεια Ελλάδα, γι' αυτό γνώρισε πολλούς κατακτητές και επιδρομές. Μαζί με την υπόλοιπη Θεσσαλία καταλήφθηκε από τους Τούρκους το 1420. Ο Τούρκος στρατηγός Τουραχάν εγκατέστησε τουρκικό πληθυσμό και την κατέστησε έδρα οθωμανικής επαρχίας, ενώ οι Έλληνες κατοικούσαν απέναντι από το ποτάμι, στο Βαρόσι. Τον 18ο αιώνα εγκαταστάθηκαν στην πόλη Βλάχοι από την Πίνδο και τον Όλυμπο, που συμβίωναν με τους Τούρκους.
Απελευθέρωση
Η περιοχή του Ολύμπου και της Ελασσόνας είχε δράση αρματολών, ωστόσο δεν διαδραμάτισε κυρίαρχο ρόλο στην Επανάσταση του 1821, καθώς βρισκόταν κοντά στη Λάρισα και στη Θεσσαλονίκη, όπου υπήρχαν ισχυρές τουρκικές δυνάμεις. Οι εξεγέρσεις του 1822, του 1833 και του 1854 απέτυχαν. Καλύτερα αποτελέσματα είχε η επανάσταση του 1878, που ξέσπασε ταυτόχρονα στον Όλυμπο, τον Κίσσαβο και το Πήλιο.
Την ίδια χρονιά το Συνέδριο του Βερολίνου παραχώρησε στην Ελλάδα ολόκληρη τη Θεσσαλία εκτός από την Ελασσόνα και τον Όλυμπο, που παρέμειναν υπό οθωμανική κυριαρχία έως ότου ο ελληνικός στρατός απελευθέρωσε την Ελασσόνα στις 6 Οκτωβρίου 1912. Ήταν η πρώτη ελληνική πόλη που απελευθερώθηκε με την έναρξη των Βαλκανικών Πολέμων.
Πηγή: www.elassona.com.gr